İkinci el araç alırken aracın geçmişini en somut biçimde anlatan belge ekspertiz raporudur. Ancak renkli araç çizimleri, kısaltmalar ve teknik ifadeler yüzünden rapor ilk bakışta karışık görünebilir.
Bu yazıda raporda en sık karşılaşacağınız orijinal, lokal boyalı, boyalı ve değişen ifadelerini, motor, şasi ve alt takımda nelere bakmanız gerektiğini ve raporun hangi durumda zorunlu olduğunu anlatıyoruz.
Ekspertiz raporu nedir?
Ekspertiz raporu, aracı inceleyen ekspertiz işletmesinin bulgularını yazdığı belgedir. Raporda genellikle kaporta ve boya durumu, motor ve mekanik kontroller, şasi ve alt takım bulguları ile elektronik kontrollerin sonuçları yer alır.
Raporun kapsamı ekspertiz işletmesine ve seçilen kontrol paketine göre değişebilir. Bu yüzden önce raporun hangi bölümleri içerdiğine, hangilerini içermediğine bakın.
Kaporta ve boya: dört temel ifade
Raporun en çok okunan bölümü kaporta ve boya bölümüdür. Burada aracın her parçası için bir durum yazar:
| İfade | Ne anlatır? |
|---|---|
| Orijinal | Parça fabrikadan çıktığı gibi; boya ya da değişim işlemi görmemiş |
| Lokal boyalı | Parçanın yalnız bir bölümü boyanmış |
| Boyalı | Parçanın tamamı boyanmış |
| Değişen | Parça sökülmüş, yerine başka bir parça takılmış |
Lokal boyalı ile boyalı arasındaki fark
Lokal boya genellikle çizik, taş izi ya da küçük bir vuruk gibi sınırlı bir kusurun ardından yapılır. Boyalı ifadesi ise işlemin parçanın tamamına uygulandığını gösterir; bu da daha geniş bir kusura işaret edebilir.
İkisi de tek başına "kaçının" anlamına gelmez. Önemli olan hangi parçada olduğu ve neden yapıldığıdır.
Değişen parça ne anlatır?
Değişen parça, o bölgede bir hasar ya da ciddi bir yıpranma olduğunu düşündürür. Sorulması gereken soru, parçanın neden değiştiğidir. Satıcıya ya da ekspertiz işletmesine bunu sormaktan çekinmeyin.
Hangi parça olduğu neden önemli?
Kapı, çamurluk ve kaput gibi cıvatayla bağlı dış parçalar ile tavan, direkler, podyeler ve şasi gibi taşıyıcı parçalar aynı değerlendirilmez. Taşıyıcı bir parçada işlem görüyorsanız ayrıntısını mutlaka sorun.
Raporlarda bu durumlar çoğunlukla araç çizimi üzerinde renk ya da kısaltmayla gösterilir. Renkler ve kısaltmalar işletmeden işletmeye değişebileceği için raporun açıklama kutusunu okuyun.
Motor ve mekanik bölümünde nelere bakılır?
Motor bölümü aracın en pahalı parçalarıyla ilgilidir, bu yüzden notları dikkatle okuyun. Bu bölümde genellikle şunlara bakılır:
- Yağ ve su kaçağı olup olmadığı
- Motor sesi, titreşim ve egzozdan çıkan duman
- Şanzımanın vites geçişleri
- Elektronik taramada kayıtlı arıza kodları
Bazı raporlarda güç ve tork ölçümü de bulunur. Ölçüm sonucunun yanında yazılan yorumu ve uyarıları da okuyun; yalnız rakama bakmak yanıltıcı olabilir.
Şasi ve alt takımda nelere bakılır?
Şasi kontrolü, aracın taşıyıcı yapısında düzeltme, kaynak ya da kesme izi olup olmadığını gösterir. Bu bölümde bir bulgu varsa aracın geçmişte ciddi bir darbe almış olabileceğini düşünmek gerekir.
Alt takım kontrolü araç lift üzerindeyken yapılır. Süspansiyon, direksiyon sistemi, frenler, egzoz hattı ve gövde altındaki paslanma bu bölümde incelenir.
Raporun sınırlarını bilin
Ekspertiz raporu, aracın inceleme günündeki durumunu gösterir. İleride ortaya çıkabilecek her arızayı öngörmez; yalnız o gün tespit edilebilenleri yazar.
Raporda "kontrol edilmedi" ya da benzeri bir not düşülmüş bölümler varsa bunlara ayrıca dikkat edin. Bu bölümler hakkında satıcıdan bilgi isteyebilir, gerekirse ek kontrol talep edebilirsiniz. Raporu bir "geçti/kaldı" belgesi gibi değil, aracın ayrıntılı bir fotoğrafı gibi okumak en doğru yaklaşımdır.
Raporu okurken kısa kontrol listesi
- Araç bilgilerini karşılaştırın. Rapordaki şasi numarası, plaka ve kilometre önünüzdeki araçla aynı mı?
- Raporun tarihine bakın. Raporun zorunlu olduğu araçlarda galeri, raporu satıştan önceki 10 gün içinde alır.
- Parça parça okuyun. Hangi parçada hangi işlem var, taşıyıcı parça var mı?
- Motor ve alt takım notlarını atlamayın. Kısa bir uyarı notu, ilerideki bir masrafın habercisi olabilir.
- Anlamadığınızı sorun. Bir ifade ya da kısaltma net değilse ekspertiz işletmesine ya da satıcıya danışın.
Yönetmelik ekspertiz hakkında ne diyor?
Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesine göre galeri, M1, M1G, N1 ve N1G sınıfı ikinci el aracı satmadan önceki 10 gün içinde ekspertiz raporu alır. Rapor, TSE hizmet yeterlilik belgesi olan bir ekspertiz işletmesi tarafından üç nüsha düzenlenir; satıcı ve ekspertiz işletmesi raporu en az 5 yıl saklar.
8 model yaşını aşan ya da 160.000 km'yi aşan araçlarda rapor zorunlu değildir. İlde TSE belgeli ekspertiz işletmesi yoksa da zorunluluk aranmaz. Satış alıcı yüzünden gerçekleşmezse raporun ücretini alıcı, aksi hâlde işletme öder.
Rapor noterde de karşınıza çıkar. Yönetmeliğin 27. maddesine göre ekspertiz raporu sunulmuşsa noter, ekspertiz işletmesinin belgesini TSE sisteminden kontrol eder ve satış sözleşmesine ekspertiz raporu bilgilerini yazar.
Raporu dikkatle okumanın bir nedeni daha var: yönetmeliğin 18. maddesine göre ekspertiz raporunda yazan arıza ve hasarlar garanti kapsamı dışındadır. Bu yüzden raporda yazan her kusuru satın almadan önce bilmeniz önemlidir.
Sık sorulan sorular
Lokal boyalı ile boyalı arasındaki fark nedir?
Lokal boyalı parçada boya yalnız bir bölgeye uygulanmıştır. Boyalı parçada ise parçanın tamamı boyanmıştır.
Değişen parçası olan araç alınır mı?
Değişen parça tek başına aracı kötü yapmaz; hangi parçanın, neden değiştiği önemlidir. Cıvatayla bağlı bir dış parça ile taşıyıcı bir parça aynı değerlendirilmez.
Galeriden alınan her araçta ekspertiz raporu zorunlu mu?
Hayır. Yönetmeliğin 16. maddesine göre 8 model yaşını ya da 160.000 km'yi aşan araçlarda ve ilde TSE belgeli ekspertiz işletmesi bulunmadığında rapor zorunlu değildir.
Beğendiğiniz bir aracın ekspertiz raporunu birlikte incelemek isterseniz stoktaki araçlara göz atıp ilgilendiğiniz aracı bize iletebilirsiniz. Aklınıza takılan her satırı sormak için hafta içi 09:00–18:00 arasında Esenyurt Autopia'daki showroom'umuza uğrayabilir ya da +90 532 700 86 49 numarasından bize ulaşabilirsiniz.